Bouwsteen 2: Discussieer openlijk over doelmatigheid

Om een structuur te bouwen waarin doelmatige zorg de norm is, is het van belang dat er openlijk gediscussieerd kan worden over doelmatigheid. In veel van de ziekenhuizen is dat nog lastig. Aiossen geven aan dat dit aan de volgende redenen ligt.

  1. De hiërarchische structuur – die weliswaar steeds meer verdwijnt – is nog steeds in bepaalde vorm aanwezig in ziekenhuizen. Een aios vindt het hierdoor lastig zaken als doelmatigheid aan te kaarten bij supervisors, ook al laten opleiders weten ‘dat de deur altijd open staat’.

  2. Aiossen hebben het gevoel dat ze in staat moeten zijn om zélf medische beslissingen te maken, zoals het aanvragen van  laboratoriumonderzoeken. Aiossen hebben hierdoor de neiging om ‘zoiets basaals als lab-aanvragen’ zelf te regelen. Bovendien wil een aios niet gezien worden als ‘iemand die iedere dag twintig vragen stelt’. Het 'voorbeeld uit de praktijk' illustreert op treffende wijze het belang van een openlijke discussie over doelmatigheid. 

  3. Een arts in opleiding is in essentie onervaren, hierdoor vragen ze overmatig veel lab-testen aan om ‘alles uit te kunnen uitsluiten’. Net als punt 2 kan dit resulteren in ondoelmatige(re) keuzes en gedrag. Veel aiossen zullen dit niet aankaarten in overleggen met hun opleider.

Om ervoor te zorgen dat er een structuur ontstaat waarin openlijk over (on)doelmatigheid gediscussieerd wordt, is het van belang dat opleiders actief doelmatigheid bespreken met aiossen. Alleen melden ‘dat de deur openstaat’ blijkt vanwege bovenstaande barrières niet genoeg. Opleiders moeten doelmatigheid als een vast onderwerp laten terugkomen tijdens momenten van interactie met aios, zoals overdrachtsbesprekingen en MDO’s. Op deze wijze kunnen ze aiossen helpen om het patroon van teveel lab-aanvragen te doorbreken. Bovendien leert het de aiossen direct om kritisch te reflecteren op de medische noodzaak van bepaalde aanvragen.

Voorbeeld uit de praktijk: 

“Het is eigenlijk een beetje een taboe om met je supervisor om het over zoiets basaals als lab te hebben, als je overlegt dan overleg je even met collega-aiossen in plaats van met de internist. Het is maar net hoeveel moeite je er dan zelf [als aios] voor wilt doen om daar met je supervisor het over te hebben. Maar die mogelijkheid is er altijd (..) ik zou het zelf nog wel als een drempel voelen als je eerder op de dag supervisie hebt gehad en denkt: "ah, vergeten te vragen voor die lab", dan ga ik er niet apart voor bellen (..) in theorie moet dat [het stellen van vragen, red.] altijd kunnen. Hoe erg je het in dank wordt afgenomen dat is natuurlijk een tweede" (aios)

Tussen 2016 en 2018 heeft het Athena Instituut het Bewustzijnsproject geëvalueerd. Op deze website vind je de onderzoeksresultaten van die evaluatie. Uit deze evaluatie zijn vier doelmatigheidspijlers ontwikkeld die een bijdrage leveren aan het structureel inbedden van doelmatigheid op de leer-en werkvloer binnen de Nederlandse zorg.

doelmatigheidspijlers